Petek hesabı nasıl yapılır ?

Petek Hesabı Nasıl Yapılır? Watt’ı Konuşmadan Metre Konuşulmaz!

Bazen bir eve girersin, çay kaynıyordur ama odanın bir köşesi inadına serindir. İşte ben o köşe için yazıyorum bu satırları. Çünkü “petek hesabı” sadece mühendislik değil; konfor, enerji etiketi ve biraz da yaşam felsefesi. Gel, tutkuyla sevdiğimiz sıcak yuvaların ardındaki matematiği birlikte çözelim.

İpucu: Petek hesabında asıl birim “metre” değil “Watt”tır. Önce ısı ihtiyacını (W) bul, sonra peteğin metrelerine çevir.

Kökenler: Sobalardan Panel Radyatörlere

Isınmanın tarihi, odun dumanından kombi tıkırtısına uzanır. Eskiden “yak, ısın” vardı; bugün “hesapla, verimli ısın” var. Sanayi devriminden beri radyatörler, sıcak suyun metal yüzeyden havaya ısı bırakması (radyasyon + konveksiyon) prensibiyle çalışır. Yani mesele, odanın kaybettiği ısıyı, peteğin geri kazandırabilmesinde. Bu yüzden iyi bir petek hesabı, aslında evin ısı kaybı hikâyesini doğru okumaktır.

Günümüzün Gerçeği: Watt Üzerinden Isı İhtiyacı

Petek metre hesabı, ısı ihtiyacını Watt cinsinden bulduktan sonra yapılır. Formülün kalbi basit:

Isı ihtiyacı (W) = Odanın ısı kaybı (W)

Isı kaybını hesaplamanın iki yolu var: hızlı yöntem (m² başına W) ve hassas yöntem (U-değerleri, hacim, sızıntı). İkisi de iş görür; biri hızlı kahve, diğeri üçüncü nesil demleme gibi düşün.

1) Hızlı (Pratik) Yöntem: m² Başına Watt

Zayıf yalıtım: 90–120 W/m²
Orta yalıtım (çoğu daire): 60–90 W/m²
İyi yalıtım (yeni/iyi mantolama): 40–60 W/m²

Örnek: 18 m² oda, orta yalıtım ve soğuk bir şehir için 80 W/m² alalım. 18 × 80 = 1440 W ısı gerekir.

2) Hassas Yöntem: U-Değerleri, Hacim ve Sızıntı

Daha hassas yaklaşımda her yapı elemanını hesaba katarsın:

Iletim: Q_iletim = U × A × ΔT (duvar, cam, tavan, döşeme)
Havalandırma/Sızıntı: Q_{havalandırma} ≈ 0.33 × n × V × ΔT (n: hava değişim katsayısı, V: hacim m³)

Tipik U aralıkları: dış duvar 0.4–1.2 W/m²K, çift cam 1.1–2.7 W/m²K, tavan 0.2–0.5 W/m²K. ΔT için genelde iç 20 °C, şehirlerine göre dış tasarım sıcaklığı (ör. Ankara -12 °C, İzmir 0 °C civarı) kullanılır.

Metreden Önce Katalog: Radyatörün Watt/Metre Değeri

Her petek tipi ve yüksekliği farklı ısı verir. Üretici tabloları “ΔT” (tasarım sıcaklık farkı) ile değer sunar. İki pratik senaryo:

ΔT 50 K (klasik kazan/kombi senaryosu): 600 mm yüksekliğinde Tip 22 panel radyatör için yaklaşık 1 600–1 900 W/metre.
ΔT 30 K (yoğuşmalı/ısı pompası, düşük sıcaklık): Aynı peteğin çıkışı yaklaşık 0.5–0.6 katına düşer (örn. 850–1 100 W/metre).

İpucu: Tip 21 daha düşük, Tip 33 ise daha yüksek çıkış verir. Yükseklik 500 mm’e düştükçe W/metre de düşer.

Adım Adım Petek Hesabı (Örnekli)

Isı ihtiyacını bul: 20 m², orta yalıtım → 20 × 80 = 1600 W.
Radyatör tipini seç: Tip 22, 600 mm yükseklik.
ΔT belirle: Klasik kullanımda ΔT50 → kapasite ~ 1 700 W/metre (katalogla teyit et).
Metreyi hesapla: 1600 / 1700 ≈ 0.94 m → pratikte 1 m.
Düşük sıcaklıkta tekrar bak: ΔT30’ta ~950 W/metre → 1600 / 950 ≈ 1.7 m. Düşük sıcaklıklı sistemler daha uzun petek ister.

Bugünün Yansımaları: Verim, Konfor ve Akıllı Kontrol

Modern evler, tıpkı iyi bir müzik miksajı gibi, “denge” peşinde. Oda bazlı termostatik vana (TRV) ile peteğin çıkışını konfora göre kısarsın; akıllı termostatla zamanlama yapar, gece-gündüz optimizasyonu kurarsın. Düşük sıcaklıklı sistemlerde (yoğuşmalı kazan, ısı pompası) daha uzun veya tip/kanat sayısı yüksek petek seçmek, düşük gidiş suyu sıcaklığında bile tatlı bir sıcaklık sağlar. Yalıtım ise bu orkestranın sessiz başrolü: iyi yalıtım = daha az Watt = daha az metre.

Beklenmedik Bir Bağ: Oyun Teorisi ve Petek

Evin her odası, enerji bütçesinden pay isteyen bir “oyuncu” gibidir. Salona fazla metre verip yatak odasını kısarsan, konfor oyunu dengesizleşir. Optimum, herkesin yeterince mutlu olduğu “Nash dengesi”dir: oda kullanımına göre Watt’ı adil dağıt, metrekareye değil ihtiyaç ve davranışa bak.

Gelecek Perspektifi: Isı Pompaları ve Düşük ΔT Dünyası

Isı pompası yaygınlaştıkça ΔT 30 yeni normal oluyor. Bu, iki sonucu beraberinde getiriyor: (1) Radyatör yüzey alanını artır (daha uzun ya da Tip 33 gibi yüksek çıkışlı), (2) Oda bazlı kontrolü standarda çevir. Ayrıca düşük karbon hedefleri, hidronik dengeleme ve tasarım ΔT’sine göre seçilmiş peteklerle faturayı ve emisyonu aynı anda düşürecek.

Hızlı Kontrol Listesi (Ustalık Sırları)

Önce Watt: m² × (40–120 W) aralığında şehir, cephe, yalıtıma göre seç.
Sonra katalog: Seçtiğin tip/yükseklik için W/metre değerini üretici tablosundan al.
ΔT’yi unutma: ΔT50 ≈ klasik; ΔT30 ≈ düşük sıcaklık. Çıkış farklıdır.
Oda dağılımı: Kullanıma göre paylaştır; salon ≠ yatak odası.
Emniyet payı: %10–15 pay konforu kurtarır, aşırıya kaçmak gereksiz yakıt demektir.
Dengeleme: Dönüş hattında dengeleme vanası ve TRV ile odalar arası adalet sağla.

Örnek Dağılım (3+1, 95 m² net yaşam alanı)

Salon 24 m² → ~24 × 80 = 1920 W → ΔT50 Tip 22: ~1.1–1.2 m
Yatak odası 14 m² → 1120 W → ~0.7 m
Çocuk odası 12 m² → 960 W → ~0.6 m
Mutfak 10 m² → 800 W → ~0.5 m
Koridor + banyo (kullanıma bağlı) → 400–800 W

Toplamı, cephe/yalıtıma ve ΔT’ye göre tekrar ayarla. Isı pompasına geçeceksen uzunlukları artır veya peteğin tipini yükselt.

Son Söz: Metre Bir Sonuçtur, Sebep Watt’tır

“Petek hesabı nasıl yapılır?”ın cevabı, Watt’ı doğru okumaktan geçer. Önce ısı kaybını belirle, sonra radyatör kataloğundan W/metre ile metreye çevir. Konforu; yalıtım, akıllı kontrol ve hidronik dengeleme ile cilala. Böylece hem bugünü ısıtırsın hem yarının enerji faturasına ve gezegenine iyi davranırsın. Sıcak bir odada, doğru hesapla demlenmiş bir kahve kadar güzel bir şey var mı?