Fantastik ve Bilim Kurgu Aynı Mı?
Hadi itiraf edelim, kimimiz bir fantastik kitaba başlarken, “Ya bu da ne? Yani, Harry Potter’a büyü yapma bahanesiyle şu canavarı ben niye tanımadım ki?” diye düşünmüşüzdür. Kimimizse bir bilim kurgu filmi izlerken, “Ha, bu da ne, bir uzaylı tam da Star Trek’teki gibi konuşuyor!” diyerek, kendimizi fazlasıyla entelektüel hissediyoruz. Ama bir noktada her şey karışıyor, değil mi? “Fantastik ve bilim kurgu aynı mı?” sorusunu kendimize sormadan edemiyoruz. Bu yazıyı okurken de gözlerinizdeki o hafif ‘ne oluyor ya’ bakışını hissettim. Endişelenmeyin, her şeyin bir cevabı var.
Fantastik ve Bilim Kurgu Arasındaki Farklar
Şimdi hemen şunu belirteyim: Fantastik ve bilim kurgu, genellikle birbirine karışan, ama aslında farklı türlerdir. “Nasıl ya? Hem büyü var hem uzayda yolculuk yapılıyor, ne farkı var?” diye sorabilirsiniz. Ama işte, mesele de tam burada.
Fantastik kurgu, genellikle doğaüstü olayları, mitolojik varlıkları, sihirli dünyaları içerir. Oralar öyle yerlerdir ki, uzayda ışık hızında gidecek bir uzay gemisiyle gitmek değil, sihirli bir asa ile büyüler yaparak yol almak gerekir. Yani, “Fantastik ve bilim kurgu aynı mı?” sorusunu soranlar, Hogwarts’ta bilemiyorum ama galaksiye yolculuk yapacak kadar bilgili değiller, sanırım.
Bilim kurgu ise, daha çok geleceği, teknolojiyi, uzayı ve bilimsel olguları merkezine alır. Bu türde, genellikle mantıklı bir açıklaması olan teknolojiler, robotlar, uzay yolculukları ve başka galaksiler vardır. Yani, bir bilim kurgu hikayesinde, her şey bir şekilde fiziksel yasalarla açıklanabilir. Bu da demek oluyor ki, bilim kurgu anlatılarında büyülerle uğraşılmaz, ancak kuantum fiziği, yapay zekâ ve solucan delikleri hakkında epey derin sohbetler yapılabilir.
Bir Kahve Molasında Bilim Kurgu ve Fantastik Karışımı
İzmir’de arkadaşlarla bir kafede otururken, biri “Ya, fantastik ve bilim kurgu aynı mı?” diye sorarsa, emin olun ortamda 5 dakika boyunca herkes birbirine bakarak düşündükten sonra bir anda şu diyaloglar başlar:
Ahmet: “Ya abi, yani bence her ikisi de benzer ya. Hem fantastik hem de bilim kurgu da saçma sapan bir sürü şey var.”
Mehmet: “Evet ama birisi Harry Potter, diğerinde Star Wars var. Kafam karıştı, bir dakika, Star Wars sihirli bir asa kullanabilir mi?”
Ben (içimden): “Hayır ya, Star Wars’ta ışın kılıcı var, asa değil. Ama… şey, belki Jedi gücü bir tür sihir sayılabilir mi?”
Serkan: “Yani, bence bu, hepimizin zihinsel çökmek üzere olduğunun kanıtı, galiba.”
Özetle, bu noktada hem fantastik hem bilim kurgu aynı anda kafanızı karıştırabilir. İkisinde de baş karakterin bir şekilde olağanüstü bir güç ya da yetenek kazanmasıyla başlayan bir hikâye vardır. Ama işte, burada bir fark var: Fantastik bir hikâye, öyle sadece büyülü yaratıklara ya da bıçak gibi keskin bir büyüye dayanmaz. Kendi kurallarına göre şekillenir. Yani, burada hiç kimseye “bilimsel” bir açıklama yapmanız gerekmez. Ne zaman bir büyücü sihirli gücünü kullanır, bir canavarla savaşır, veya masallardan çıkıp gelir, her şey yerli yerinde olur.
Bilim Kurgu’da “Mantık” Var, Fantastik’te Yok
Hadi gelin, bir fantastik dünyada birkaç dakika geçirelim. Diyelim ki bir ormanda kaybolduk ve karşımıza dev bir ejderha çıktı. Neyse ki cebimizde sihirli bir taş var. Ama bu taşın gücünü kullanabilmemiz için doğru dua kombinasyonunu bulmamız lazım! Tabi buradaki olaylar mantıklı mı? Hayır! Ama hey, fantastik türdeyiz, mantık diye bir şey yok!
Bilim kurgu tarafına geçelim. Farz edelim ki, uzayda bir yolculuğa çıktık ve çok uzak bir galaksiye doğru ilerliyoruz. Uzay gemisinin motorları patlıyor. Ama, hemen bir bilim insanı, “Hadi ama, kuantum motorunu onarmalıyız, yoksa ışınlanma sistemleri çalışmaz!” diyebilir. İşte, o an bilim kurgu devreye girer. Her şeyin bir açıklaması vardır, fiziğin kuralları gereğince çözüm arayabiliriz. O yüzden birazdan şunlar da yazılabilir: “Fakat gerçek şu ki, uzaya açılmak gerçekten de çok, çok korkutucu bir şey.”
Sonuç: “Fantastik ve Bilim Kurgu Aynı Mı?” Sorusunun Cevabı
Sonuç olarak, “Fantastik ve bilim kurgu aynı mı?” sorusuna verdiğimiz cevap şu: Kesinlikle hayır! Fantastik, doğaüstü olaylarla ilgili bir türken, bilim kurgu, bilime ve mantığa dayalı bir evrende gelişen bir hikaye türüdür. Yani, büyü ve robotlar aynı ortamda iş yapmazlar, biri fanteziye aittir, diğeri ise -evet, biraz daha soğuk ama mantıklı- bilimsel düşünceye.
Ama hangisini tercih edersiniz? Hadi itiraf edelim, bazen sihirli bir asaya sahip olmak çok daha eğlenceli değil mi?