Merhabalar! Bizimmotokurye ekibi bu yazıda Gözü gibi sevmek bir deyim mi hakkında merak edilenleri toparladı.
Gözü Gibi Sevmek Bir Deyim mi? Siyasal Güç ve Toplumsal İlişkiler Açısından Bir Değerlendirme
Bir toplumda insanların neyi değerli gördüğü, yalnızca özel hayatlarını değil, siyasal davranışlarını da etkiler. “Gözü gibi sevmek” ifadesi ilk bakışta aile, dostluk veya bireysel ilişkilerle ilgili masum bir söz gibi görünür. Ancak biraz daha düşündüğümüzde sevgi, koruma, sahiplenme ve değer verme biçimlerinin toplumsal düzen içerisinde de karşılıkları olduğunu fark ederiz. Peki bir yurttaş ülkesini, özgürlüğünü, kurumlarını ya da demokratik değerlerini “gözü gibi” korumalı mıdır? Yoksa aşırı sahiplenme, eleştirel düşüncenin önüne geçtiğinde siyasal açıdan tehlikeli bir sonuca mı dönüşür?
“Gözü Gibi Sevmek” Bir Deyim midir?
“Gözü gibi sevmek” günlük Türkçede bir şeyi veya kişiyi çok sevmek, değer vermek ve onu özenle korumak anlamında kullanılan deyimsel bir ifadedir. Buradaki “göz” vurgusu, insanın en hassas ve değerli organlarından birini koruma düşüncesiyle güçlü bir benzetme oluşturur.
Deyimin temelinde sevgi kadar koruma, bağlılık ve önemseme duyguları bulunur. Siyasal açıdan bakıldığında ise bu kavramlar, yurttaşlık bilinci ve toplumsal aidiyet tartışmalarıyla ilişkilendirilebilir.
Sevgi ile Siyasal İktidar Arasındaki İlişki
Siyaset yalnızca seçimlerden, parlamentolardan veya hükümetlerden ibaret değildir. Aynı zamanda insanların hangi değerlere bağlılık duyduğunu ve bu değerleri nasıl savunduğunu da kapsar. İktidarın kalıcı olabilmesi için yalnızca hukuki yaptırım gücüne değil, belirli ölçüde toplumsal kabul ve meşruiyet duygusuna ihtiyacı vardır.
Bir yönetim, yurttaşlarından devlete veya siyasal düzene koşulsuz bağlılık istediğinde önemli bir soru ortaya çıkar: Devleti “gözü gibi sevmek” ile devleti eleştirmeden kabul etmek aynı şey midir?
Bence değildir.
Demokratik toplumlarda gerçek bağlılık, eleştiriyle çelişmek zorunda değildir. Hatta demokratik kurumları korumanın en güçlü yollarından biri, onların eksiklerini dile getirebilmektir.
İktidarın Sevgi ve Aidiyet Üzerinden Kurulması
Siyasal iktidarlar tarih boyunca yurttaşların duygularına hitap eden söylemler kullanmıştır. Vatan, millet, bayrak, tarih, kültür ve ortak gelecek gibi kavramlar toplumsal dayanışmayı güçlendirebilir.
Ancak aynı kavramlar siyasi propaganda amacıyla da kullanılabilir.
Bir siyasal hareket “ülkemizi çok seviyoruz” dediğinde bu söylem tek başına olumlu veya olumsuz kabul edilemez. Asıl mesele, sevginin hangi siyasal davranışa dönüştüğüdür. Yurttaşların haklarını savunmak, hukukun üstünlüğünü korumak ve demokratik katılım kanallarını açık tutmak başka; farklı düşünenleri vatan sevgisinden uzak olmakla suçlamak başkadır.
Kurumlar ve “Gözü Gibi Korumak” Fikri
Demokratik siyasal sistemlerin en önemli özelliklerinden biri kurumların kişilerden daha kalıcı olmasıdır. Parlamento, mahkemeler, yerel yönetimler, seçim kurumları, bağımsız medya ve sivil toplum kuruluşları demokratik düzenin parçalarıdır.
Bu kurumları “gözü gibi korumak”, aslında siyasal sistemin sürekliliğini savunmak anlamına gelebilir.
Demokratik Kurumlar Neden Korunmalıdır?
Çünkü güçlü kurumlar yalnızca iktidarı değil, yurttaşı da korur. İktidar değiştiğinde kuralların devam etmesi, demokratik düzen açısından büyük önem taşır.
Burada önemli olan kurumları dokunulmaz görmek değildir. Kurumlar da eleştirilebilir, reforme edilebilir ve demokratik yollarla değiştirilebilir. Asıl korunması gereken şey, değişimin hukuk ve demokratik katılım aracılığıyla gerçekleşebilmesidir.
İdeolojiler Açısından Sevgi ve Bağlılık
İdeolojiler insanların dünyayı anlamlandırmasına yardımcı olur. Liberalizm bireysel özgürlükleri, sosyalizm ekonomik ve toplumsal eşitliği, muhafazakârlık gelenek ve sürekliliği, milliyetçilik ise ulusal aidiyeti farklı biçimlerde öne çıkarır.
Bu ideolojilerin tamamında “değer verilen” unsurlar bulunabilir. Fakat siyasal düşüncede kritik mesele, kişinin kendi değerini mutlaklaştırıp diğer bütün görüşleri değersizleştirip değersizleştirmediğidir.
“Gözü gibi sevmek” özel ilişkilerde doğal görülebilir. Fakat siyasette aynı yoğun sahiplenme duygusu çoğulculukla çatışabilir.
Sevgi Ne Zaman Siyasal Baskıya Dönüşür?
Bir yurttaş ülkesini çok sevebilir ve hükümeti eleştirebilir. Bir insan devlet kurumlarına saygı duyabilir ve aynı zamanda onların yanlış uygulamalarını sorgulayabilir.
Demokrasinin olgunluğu biraz da burada ortaya çıkar.
Eğer “ülkeni seviyorsan benimle aynı düşünmelisin” anlayışı yaygınlaşırsa sevgi, özgür düşüncenin aracı olmaktan çıkar ve siyasal baskının gerekçesine dönüşebilir.
Bu nedenle provokatif ama önemli bir soru sormak gerekir: Bir ülkeyi gerçekten sevmenin ölçüsü, onu alkışlamak mı; yoksa gerektiğinde yanlışlarını söyleyebilmek mi?
Yurttaşlık ve Siyasal Katılım
Modern demokrasilerde yurttaş yalnızca seçim günü oy kullanan kişi değildir. Yurttaşlık; hakları bilmek, sorumlulukları yerine getirmek, kamusal tartışmalara katılmak ve siyasal kararları sorgulamak anlamına da gelir.
Bu açıdan “gözü gibi sevmek” ifadesini demokratik yurttaşlık üzerinden yeniden yorumlamak mümkündür. Bir insan demokratik değerleri gözü gibi seviyor ve koruyorsa, bunun doğal sonucu aktif katılım olabilir.
Seçimlere katılmak, yerel sorunlarla ilgilenmek, farklı görüşleri dinlemek ve hukukun üstünlüğünü savunmak bu bağlılığın somut biçimleridir.
Karşılaştırmalı Olarak Demokrasi ve Siyasal Bağlılık
Farklı demokratik ülkelerde yurttaşlık kültürünün aynı şekilde gelişmediği görülür. Bazı toplumlarda devlete güçlü bir güven duyulurken bazı toplumlarda hükümetlere karşı daha kuşkucu bir yaklaşım vardır.
Ancak hükümete duyulan güven ile demokratik sisteme bağlılık birbirinden ayrılmalıdır. Bir yurttaş mevcut hükümeti beğenmeyebilir fakat anayasal düzene, seçimlere ve demokratik kurumlara güçlü biçimde bağlı olabilir.
Bu ayrım, siyasal meşruiyet açısından son derece önemlidir.
Güncel Siyasette Sevginin Sınırları
Günümüzde sosyal medya, siyasal iletişimi hızlandırırken duygusal söylemlerin de daha hızlı yayılmasına yol açıyor. Siyasi liderler ve hareketler, karmaşık politikaları kısa ve güçlü duygusal mesajlarla anlatabiliyor.
Bu ortamda “biz” ve “onlar” ayrımının sertleşmesi kolaylaşıyor. Oysa demokratik toplumlarda farklı görüşlerin aynı siyasal sistem içerisinde yaşayabilmesi temel bir değerdir.
Burada şu soruyu sormak gerekir: Sevdiğimiz siyasal değerleri korurken, bizimle aynı düşünmeyen insanların haklarını da koruyabiliyor muyuz?
Sonuç: Sevgi, Eleştiri ve Demokrasi
“Gözü gibi sevmek bir deyim mi?” sorusunun dilbilimsel cevabı kadar, bu ifadenin çağrıştırdığı toplumsal anlamlar da dikkat çekicidir. Deyim, bir kişiye veya nesneye büyük değer vermeyi ve onu özenle korumayı anlatır.
Siyaset bilimi açısından düşünüldüğünde ise sevgi ve bağlılık, demokratik değerlerin korunmasıyla anlamlı bir ilişki kurabilir. Fakat bu bağlılığın koşulsuz itaate dönüşmemesi gerekir.
Demokrasiyi gerçekten gözü gibi korumak; farklı düşüncelere tahammül etmek, kurumların bağımsızlığını önemsemek, yurttaşların katılım hakkını savunmak ve iktidarın her koşulda sorgulanabilir olduğunu kabul etmekten geçer.
Belki de en sağlıklı siyasal sevgi biçimi budur: Değer verdiğini korumak, fakat onu eleştirilemez hale getirmemek. Çünkü demokrasi, sevginin sessiz itaate değil; bilinçli yurttaşlığa dönüştüğü yerde güçlenir.
Bu yazı ile Gözü gibi sevmek bir deyim mi başlığında temel bir yol haritası oluşturmuş olduk.